Start Krasnostawska
SENIORIADA
Aktualności Zarząd Komisja Statut Nowe publikacje Nasi członkowie Kontakt
 

Stary fajsławicki cmentarz

    Prezentowana tu monografia starej, parafialnej nekropolii jest już dziesiątą pozycją wydaną przez Towarzystwo Przyjaciół Fajsławic. Jest to praca zbiorowa o charakterze przewodnika, składająca się z dwunastu rozdziałów. Autorzy jej zwrócili uwagę nie tylko na aspekt historyczny i architektoniczny cmentarza, ale również na otaczające go środowisko przyrodnicze ze szczególnym uwzględnieniem tutejszej flory. Pokrótce przedstawiona jest historia cmentarza, opisane są także ciekawsze z architektonicznego punktu widzenia kaplice cmentarne i nagrobki m. in. zbiorowa mogiła Powstańców Styczniowych, zbiorowa mogiła żołnierzy września 1939 r. czy kaplica grobowa Jana Sławy Hakenszmita. Książka obfituje również w informacje biograficzne o zasłużonych postaciach spoczywających  na cmentarzu, z których wymienię chociażby: ks. Karola Boniewskiego, Teodora Opęchowskiego, Sylwinę z Kołaczkowskich Chądzyńską czy Józefa  Konrada Florkowskiego. Opisane są zachowane grobowce oraz w miarę możliwości uzupełnione informacjami o osobach w nich pochowanych. Chętni do zwiedzenia cmentarza znajdą proponowaną trasę wycieczki po tym cmentarzu. Na szczególną uwagę zasługuje również załącznik do książki w postaci mapy cmentarza, podzielonej na pięć sektorów oraz opatrzonej legendą. Dzięki temu, że wszystkie grobowce są ponumerowane oraz zaopatrzone w indeksy osobowe, a znając nazwisko zmarłego możemy bez problemu zlokalizować miejsce, w którym spoczywa. Pracę dopełniają czarno – białe i kolorowe zdjęcia z życia cmentarza; wybrane ustawy, rozporządzenia i obwieszczenia dotyczące tematyki książki, streszczenie w języku angielskim oraz bibliografia.

   Każdy cmentarz jest doskonałym źródłem do poznania historii, w tym przypadku historii regionalnej i tym bardziej autorom niniejszej książki należą się słowa uznania za pomysł oraz wykonaną pracę.

Stary cmentarz parafialny w Fajsławicach. Oprac. Andrzej Kasprzak, Adam Polski. Towarzystwo Przyjaciół Fajsławic. Fajsławice 2002. ss. 170.

Artur Borzęcki

 

Dawni krasnostawscy urzędnicy

    W pracy swej Robert Jop przedstawia środowisko urzędnicze trzech miast rządowych z drugiej połowy XVII w: Chełma, Krasnegostawu i Lublina. Publikacja jest zmienioną i skróconą wersją rozprawy doktorskiej napisanej pod kierunkiem prof. dra hab. Krzysztofa Skupieńskiego. Tematyka książki w wydaniu Roberta Jopa nie powinna być novum dla miłośników historii regionalnej, gdyż autor jeszcze w trakcie pracy badawczej dzielił się z czytelnikami owocami swej analizy w formie artykułów publikowanych w „Roczniku Chełmskim”. Praca Jopa to nie tylko studium historyczne, ale również socjologiczny punkt widzenia na drogę awansu społecznego przedstawicieli stanu szlacheckiego. Autor gruntownie zbadał strukturę społeczną szlachty pełniącej funkcje urzędnicze, m. in. w takich aspektach jak: pochodzenie urzędników kancelaryjnych, ich status majątkowy, wyznanie, wiek, kwalifikacje zawodowe czy kariera zawodowa. W przypadku Chełma i Krasnegostawu ważniejsze funkcje w urzędach najczęściej pełnili szlachcice napływowi, wywodzący się spoza ziemi chełmskiej. Bogate wykorzystanie źródeł archiwalnych (m. in. ksiąg grodzkich krasnostawskich) w zestawieniu z literaturą przedmiotu dało w efekcie pracę o dużej wartości poznawczej. Prezentowana tu książka bez wątpienia będzie ważną pozycją w bibliografii historii siedemnastowiecznej Lubelszczyzny.          

    W aneksach dopełniających treść publikacji zawarto listy z nazwiskami urzędników pisarzy, regentów i kancelistów pracujących w kancelariach omawianych miast.

    Jop R., Środowisko urzędnicze kancelarii grodzkich w Chełmie, Lublinie i Krasnymstawie w drugiej połowie XVII wieku. Lublin 2003, ss. 219.

 

Artur Borzęcki

 

Historia Rejowca

    Publikacja Rejowiec dawniej i dzisiaj. Szkice z dziejów autorstwa Danuty i Zdzisława Kalinowskich to zarys historii osady  przedstawiający losy Rejowca od założenia po czasy współczesne. Praca dużo miejsca poświęca poszczególnym właścicielom dóbr rejowieckich (Rejom, J. Budnemu) oraz  historii osady w latach 1905 - 1939, szczególnie w świetle parafii rzymskokatolickiej oraz Szkoły Powszechnej. Monografię kończy współczesna charakterystyka Rejowca jako siedziby gminy powiatu krasnostawskiego. Pokrótce przedstawione są tu również ciekawsze turystycznie miejsca położone w bliższym lub dalszym sąsiedztwie osady.      Prezentowana praca ma charakter popularnonaukowy, przy czym bardziej popularny niż naukowy. W zasadzie brak w niej przypisów bibliograficznych odsyłających do źródeł, z jakich korzystali autorzy. Wielką zaś zaletą książki jest to, że bazuje na materiałach dotychczas niewykorzystywanych, w tym także bogatej kolekcji zdjęć Rejowca i okolic z okresu przedwojennego. Poza własnym (niestety bliżej nieokreślonym) archiwum, autorzy -  na co wskazuje bibliografia - uwzględnili głównie ogólnodostępne publikacje. Spis bibliograficzny prac wykorzystanych przez autorów pozostawia dużo do życzenia pod względem formalnym, chociaż to w zasadzie nie miało bezpośredniego wpływu na zawartość treściową publikacji. Pracę dopełnia kalendarium najważniejszych wydarzeń w historii osady oraz załączniki w postaci reprodukcji planów, map a także różnego rodzaju dokumentów urzędowych.

    Reasumując, monografia Rejowca to pomimo pewnych uchybień pożyteczna publikacja, w znacznym stopniu wypełniająca lukę w opracowaniach dotyczących ziemi chełmskiej. To też kolejna ważna część „układanki historycznej” składającej się na historię regionu. Autorom należą się słowa uznania za pomysł i poniesiony trud podczas jego realizacji.   

Kalinowscy D. i Z., Rejowiec dawniej i dzisiaj. Szkice z dziejów. Rejowiec – Lublin 2003, ss. 163. 

Artur Borzęcki

 

Mniejszości narodowe na Lubelszczyźnie w latach 1918 – 1939 

    Mniejszości narodowe na Lubelszczyźnie w latach 1918 – 1939 to 113. numer serii „Prace Wszechnicy Świętokrzyskiej”. Publikacja autorstwa Radosława Dąbrowskiego powstała na bazie jego pracy doktorskiej, obronionej na Wydziale Politologii UMCS w 2006 r. Książka składa się z czterech rozdziałów, w pierwszym, wprowadzającym autor charakteryzuje Lubelszczyznę, jej położenie, podział administracyjny, strukturę narodowościową i wyznaniową. W drugim rozdziale opisuje najliczniejszą na Lubelszczyźnie mniejszość żydowską, rozmieszczenie oraz aktywność na polu gospodarki, oświaty, kultury i życia religijnego. Rozdział trzeci, podobny w kompozycji do poprzedniego, poświęcony jest mniejszości ukraińskiej, a ostatni czwarty -  najmniej licznym na tym terenie mniejszościom: niemieckiej, rosyjskiej i białoruskiej. Pracę ponadto dopełniają: bibliografia, aneksy oraz indeksy (osobowy i miejscowości).

    Autor uwzględnił w opracowaniu szereg źródeł dotychczas nie wykorzystywanych, przeprowadził gruntowną kwerendę w Archiwum Państwowym w Lublinie, ponadto wykorzystał źródła publikowane w Internecie, prasę oraz bogatą literaturę przedmiotu, zarówno naukową jak i przyczynkarską. Zebrany materiał poddał wnikliwej analizie za pomocą trzech metod: statystycznej, porównawczej i historycznej, w efekcie których otrzymał holistyczny obraz aktywności społecznej mniejszości narodowych. Publikacja Radosława Dąbrowskiego jest oryginalna badawczo, systematyzuje dotychczasową wiedzę o mniejszościach narodowych oraz daje pełną syntezę problemu. W kontekście tematyki narodowościowej autor opisał fragment historii Polski, ale przede wszystkim regionu.

    Pomimo tego, że jest to książka typowo naukowa, to napisana jest w sposób przystępny i klarowny, dzięki czemu zrozumiała będzie nie tylko dla historyków, ale również dla mniej „wyrobionego” odbiorcy. Prof. dr hab. Jan Jachymek w konkluzji recenzji wydawniczej napisał: „... stwierdzam, że praca R. Dąbrowskiego zasługuje ze wszech miar, by ją wydrukować i udostępnić szerszemu gronu Czytelników. Wnosi nową sumę wiedzy, dotychczas nieznanej, bądź bardzo rozproszonej.”  

  Radosław Dąbrowski, Mniejszości narodowe na Lubelszczyźnie w latach 1918 – 1939. „Wszechnica Świętokrzyska”. Kielce 2007, ss. 228.

Artur Borzęcki

 

Pieszo po Izbicy i jej okolicy

    W ramach realizacji projektu „Dzień Ziemi każdego dnia” Maria Rudzka wraz z uczniami gimnazjum w Izbicy opracowała przewodnik po Izbicy i okolicznych miejscowościach. Przewodnik jest swego rodzaju spotkaniem z historią, geografią i przyrodą z terenu małej, gminnej społeczności lokalnej. Zawiera ogólne przedstawienie gminy, jej przyrody, geografii oraz bogatej historii od czasów najdawniejszych po współczesność. Jak przystało na charakter wydawnictwa, większość tekstu zajmuje opis trasy: Izbica Osada – Orłów Drewniany – Orłów Murowany – Kryniczki – Kolonia Orłów Murowany – Stryjów – Zalesie – Maliniec – Izbica Osada. Długość trasy turystycznej, jak podają autorzy, wynosi 26 km, a czas potrzebny na jej pokonanie to 8 godzin. Z przebiegu szlaku widać, że jest to wędrówka po części gminy wchodzącej w skład Skierbieszowskiego Parku Krajobrazowego. Dużo miejsca poświęcono tu także charakterystyce Izbicy i Tarnogóry, dwóm najważniejszym ośrodkom gminy. Wydawnictwo zawiera także krótki szkic historyczny innych miejscowości spoza trasy: Dworzysk, Ostrzycy, Tarzymiech, Wirkowic i Wólki Orłowskiej. Treść jest bogato zilustrowana kolorowymi zdjęciami autorstwa M. Rudzkiej. Bibliografia, jaką wykorzystano w pracy, w większości składa się z ogólnodostępnych opracowań dotyczących regionu. Wykorzystano także niepublikowane opracowania kronikarskie: Kronika Izbicy Heleny Rutkowskiej oraz Kronika Tarnogóry Stanisława Stafijowskiego. Autorzy zachęceni efektem końcowym swej pracy, deklarują opracowanie następnego przewodnika po pozostałych miejscowościach gminy.

 

    Rudzka M., i in., Zdążyć przed zachodem słońca czyli wędrówka po Izbicy i jej okolicach. Izbica 2003, ss. 99. 

Artur Borzęcki

 

Z Żółkiewki do Izraela

   Z Żółkiewki do Izraela Chaima Zylberklanga to wspomnienia „ocalałego na wschodzie” polskiego Żyda, spisane blisko 60 lat po zakończeniu II wojny światowej. Pierwsza część wspomnień jest pamiętnikarskim przyczynkiem do historii przedwojennej Żółkiewki. Chaim Zylberklang (ur. w Żółkiewce w 1923 r.), prowadzi czytelnika do międzywojennej Żółkiewki typowego wówczas sztetł, małego, sennego i niemal zapomnianego przez historię i ludzi polsko-żydowskiego miasteczka. Właśnie tutaj autor spędził dzieciństwo, uczęszczając do polskiej szkoły i żydowskiego chederu, był też członkiem młodzieżówki lewicowo -  syjonistycznej „Gordonia”. Z perspektywy dziecka Zylberklang opisuje życie mieszkańców osady w kontekście relacji polsko – żydowskich. Początki okupacji hitlerowskiej, sowieckiej i ponownie hitlerowskiej młody Chaim spędził w Żółkiewce oraz częściowo w Krasnymstawie. Pod wpływem uchodźców żydowskich, z zachodniej i centralnej Polski, uciekł za linię demarkacyjną do Lwowa.

     W drugiej części książki autor wspomina pobyt we Lwowie, Kijowie oraz Kowlu zakończony aresztowaniem przez NKWD oraz zsyłką na trzy lata łagrów na północ ZSRR w Kołtasie i Uchcie. W 1941 r. zwolniony na mocy amnestii przedostał się do Buzułuku do formującej się tam Armii Polskiej gen. W. Andersa. W 1946 r. jako polski repatriant znalazł się we Wrocławiu, gdzie dowiedział się, że do Żółkiewki nie ma po co wracać, gdyż wszystkich Żydów, w tym i jego rodzinę, wymordowali hitlerowcy. Ze Śląska przez Niemcy i Francję przedostał się do Izraela. Tam będąc członkiem „Hagany”, a ostatecznie regularnej izraelskiej armii, walczył o niepodległość Izraela oraz uczestniczył w tworzeniu struktur nowego państwa. Na stałe osiadł w mieście Akka.

   Książka opatrzona jest wstępem naukowym dr Adama Kopciowskiego, wprowadzającym w historię żydów żółkiewskich. Wspomnienia wzbogacone są ponadto licznymi fotografiami oraz aneksami.

 Zylberklang Ch., Z Żółkiewki do Izraela. Lublin 2003, ss. 164.

Artur Borzęcki

 

Autobiografia Witolda Pyrkosza – aktora urodzonego w Krasnymstawie. 

Aktor z lenistwa. Autobiografia od ... Pyzdry do Lucjana 

    O tym, że aktor Witold Pyrkosz urodził się w Krasnymstawie, wiedzą zapewne wszyscy mieszkańcy nadwieprzańskiego grodu. Gdyby jednak ktoś takiej wiedzy nie posiadał, może ją uzupełnić za pomocą lektury książki Witolda Pyrkosza Podwójnie urodzony,  która w kwietniu 2009 r. ukazała się w księgarniach. Już na samym początku autobiografii aktor wyjaśnia sprawę „podwójnego urodzenia”, faktu, którego nigdy nie ukrywał, choć szereg, szczególnie starszych biogramów oraz artykułów podaje dane nieprawdziwe, mimo że urzędowe.

    Ojciec Witolda, Henryk Pyrkosz, był inżynierem agronomem i pracował w różnych majątkach ziemskich, a w czasie gdy urodził się przyszły aktor mieszkał i pracował właśnie w Krasnymstawie. Henryk Pyrkosz, o czym nie ma w książce, był też dyrektorem Krasnostawskiej Szkoły Przemysłowo-Handlowej Żeńskiej, Jako dyrektor SPH-Ż złożył podpis poparcia pod listą kandydatów lokalnego BBWR do parlamentu w wyborach brzeskich z 1930 r. Wkrótce po narodzinach matka zabrała Witolda do swego rodzinnego Lwowa. Tam też charyzmatyczna i despotyczna babka Bronisława dokonała podwójnego fałszerstwa w metryce, raz gdy zmieniła Witoldowi miejsce urodzenia, z Krasnegostawu na Lwów, a dwa gdy odmłodziła go, przerabiając datę urodzenia z „wigilijnej” na „noworoczną”.

    Pyrkosz, „prowadzony” przez dziennikarki Izę Komendołowicz i Annę Grużewską, opowiada w wywiadzie – rzece o swoim życiu prywatnym, ale przede wszystkim tym artystycznym. Publikacja ta to nie tylko autobiografia znanego i popularnego aktora, ale również kawał historii teatru oraz kina polskiego. Szczególnie dużo miejsca aktor poświęcił bliskiemu jego sercu Teatrowi Ludowemu w Nowej Hucie, artysta przywołuje też całą plejadę wybitnych aktorów, a wśród nich innego krasnostawianina Henryka Bąka, z którym grał w filmie „Kwiecień”. Pyrkosz, pytany o fakty, zwykle ilustruje je ciekawymi przykładami z życia artystycznego, nie stroni też od opowieści o intymnych epizodach zarówno z własnej kariery, jak i gwiazd polskiej sceny. Książka napisana lekko, zalicza się do tych, które czyta się od deski do deski za jednym podejściem.

Artur Borzęcki